Hoe lang zou het duren voordat Europa kon leven met de schande van de jodenvervolging? Lange tijd verdrongen de Europese landen hun eigen aandeel in de Holocaust – sommige zijn er nog steeds niet klaar mee.
In Israel kwamen voor het eerst sinds jaren de “Avengers” bij elkaar voor een reünie: een groepje inmiddels bejaarde joodse mannen en vrouwen, die vlak na de oorlog de Holocaust wilden wreken door het drinkwater van 6 miljoen Duitsers te vergiftigen. Het was ze bijna gelukt. Zo daadkrachtig als de Avengers waren, zo aarzelend was Europa met het erkennen van het joodse leed. In Europa maakt de grote “ontkenning-rondreis”.
Te beginnen in Duitsland, waar de geschiedenisboekjes op school tot het begin van de jaren zestig ergens na Kaiser Wilhelm ophielden. Op school leerde je nauwelijks iets over de nazi’s.
In Nederland werd de joodse gemeenschap aangespoord om een erkentelijkheidsmonument op te richten – als dankbetuiging aan het heldhaftige land dat driekwart van zijn joodse bevolking had laten afvoeren. Tegelijkertijd wees de gemeente Amsterdam het verzoek tot het plaatsen van een bescheiden plaquette ter nagedachtenis van de omgekomen Joden af.
In Oostenrijk gaf bondskanselier Vranitsky pas in 1992 in een moedige rede toe dat zijn land zich niet als slachtoffer van Hitler kon blijven afficheren. In werkelijkheid had Oostenrijk de Nazi’s enthousiast gesteund.
Zelfs in het Poolse Auschwitz wordt tot op de dag van vandaag gestreden over de vraag wie daar nu het meest geleden heeft. Israelische en Poolse gidsen vertellen er soms elk een ander verhaal.
)
Meer over 1946:
- Bekijk deze uitzending in het scherm hierboven.
- Bekijk een gesprek met de maker: In Europa Vodcast: 1946
- Beluister of download de In Europa Salon - 1946 met Geert Mak, Evelien Gans en Ido de Haan
- Beluister of download Geert Maks In Europa Podcast
- Lees hier alle weblogberichten over deze uitzending
- Vind meer video, audio en artikelen op de In Europa Atlas: 1946
NB. Het erkentelijkheids- of dankbaarheidsmonument staat aan de Weesperstraat te Amsterdam, vlakbij de Nieuwe Herengracht, tegenover de Weesperflat.
Als eerste de aflevering van deze week zien? Meld u dan aan voor de In Europa Salon. Wekelijks bij OVT, live vanuit Studio Desmet in Amsterdam (nabij Artis). Geert Mak en gasten praten over het jaartal dat die avond centraal staat in de uitzending, en aansluitend volgt de vertoning van In Europa. Hier kunt u zich aanmelden voor de In Europa Salon.
19 december 2008
Apotheose in 2008 van '40-'45
Mag het nog een pietsie wranger, leuker heeft de regering het nooit meer kunnen maken
HV
21 december 2008
Polen en Joden
Ik kwam in de jaren 70 geregeld in Polen. In Warschau was een Joods Theater. Men wist natuurlijk best van wat er met de Joden gebeurd was, in mijn wijde omgeving, maar voelde zich als Pool ook slachtoffer. Niet zonder reden volgens mij. Ik kende iemand die ondergedoken was geweest. Wat mij merkwaardig genoeg wel opviel was dat het prachtige gettomonument waar ik met bus F naar toe kon in geen enkele folder of gids vermeld stond; ik moest er even naar zoeken en was er helemaal alleen en dat na Brandts knieval. Toeristen waren er veel toen al. Ik schaam mij ervoor dat ik nooit in Auschwitz geweest ben. Nu kom ik niet meer in Polen.
Jan Dijk
22 december 2008
Wat nog meer?
Wat nog meer?
Toen ik in 1986 in Berlijn was kreeg ik een discussie met een duitse leeftijdsgenoot over de 2e wereldoorlog. Hij wees me er fijntjes op dat de Nederlanders ook niet zo net waren in de oorlog. Na de recente oorlogsschandalen rond het crimineel vastgoedcircuit in Amsterdam, en dit rare erkentelijkheidsmonument vraag ik me af wat ons nog meer te wachten staat, zowel wat betreft het verleden als de toekomst. En wanneer komt die aflevering of de politionele acties?
R. Vos, Amersfoort
Robert Vos
22 december 2008
Jodenhaat
Geweldig hoe deze geschiedenis weer onder de aandacht gebracht wordt. Het is duidelijk dat de jodenvervolging afschuwelijk is geweest! Wat mij betreft komt veel te weinig onder de aandacht waarom in heel Europa de jodenhaat voor de tweede wereldoorlog zo ontstaan, dat bijna iedereen dit liet gebeuren. En hoe kan het zo zijn dat Israël nu een ander volk zo diep kan vernederen??????
N. Stroet
22 december 2008
israel en europa
Ik heb van mij ouders gehoord dat hier ook niet alles goed ging. Zo weet ik dat een rijke jood uit Amsterdam andere arme joden aangaf in ruil voor een enkeltje Australie. Zo zie je maar verraders komen overal voor. Vandaag de dag lopen verraders ook in bedrijven rond, ze komen hogerop via de rug van een ander. Zelf vraag ik me af waarom iedereen (zoveel landen) een haat hadden tegenover Joden. Was heb soms de armoede van de jaren 30, of was er een groot klassenverschil.Wat doet israel nu met de bezette gebieden.
renske
22 december 2008
Israel en Europa
Wat me ook nu weer irriteert is het
summiere karakter van deze uitzending over vreselijke zaken die gebeurt zijn. Net als "Joegoslavië" wordt ook nu weer "Israel en Europa" in een uitzending van drie kwartier geperst.
Ik vind het positief, dat de onverschillige en ergere houding van Nederland t.o.v. de joden in de oorlog genoemd wordt. Ik mis echter de andere kant. De kant van die groep mensen, die met levensgevaar - ook vaak t.o.v. hun gezin - zich inspanden om joden en andere verdrukten te helpen. Die mensen die vanuit hun christelijk dan wel communistich geloof werkelijk hunanist waren.
Op 6 maart 1941 werd het eerste doodvonnis in Nederland voltrokken aan de communist L. Schijvenschuurder i.v.m. zijn bemoeiingen met de februari-staking. Een week later werden 15 leden van de Geuzengroep samen met 3 communisten doodgeschoten. De laatsten ook vanwege de februaristaking. (lees "De 18 doden" van Jan Campert).
Voor de goede orde en voor de duidelijkheid wil ik even vermelden, dat de bovenvermelde fusillade's plaats vonden voordat Duitsland de Sowjet-Unie binnen viel.
Ik heb nog wel meer opmerkingen, die weliswaar met de shoah te maken hebben, maar ik vind het niet zo passen om ze te noemen bij het bovenstaande.
Misschien een andere keer.
J. Noort
J. Noort
22 december 2008
Jodenvervolging en gezagsloyaliteit in Nederland
Ook ik heb pas in 1994 van een joodse kennis begrepen, hoe de Nederlandse samenleving had gereageerd op de terugkerende joden uit de concentratiekampen. Eerder had ik al begrepen, dat de Nederlandse hoogstaande adnministratie ervoor zorgde, dat de duitse bezetter met zeer veel gemak heel snel een overzicht had van het bestand aan joden in Nederland. Die brave nederlandse cultuur, waar de christelijke partijen t6egenwoordig zo van opgeven, was er gewoonweg de oorzaak van, dat er relatief veel joden weggevoerd werden. Hulde aan de mensen, die wel joden hebben helpen onderduiken. Maar de Nederlandse cultuur heeft in gemiddelde zin haar bekrompenheid en braafheid ten opzichte van het heersende gezag wel heel duidelijk laten zien. Er rest nog steeds een schuld op Nederland. Als ik dit doortrek naar het heden, dan zie ik weer hoe de bevolking via allerlei registraties en identificatieplicht volledig in kaart gebracht wordt. Men heeft nog steeds niet geleerd!
Karel Postulart
23 december 2008
Europa en de Holocaust
Op het einde van de TV uitzending op Canvas werd er gezegd dat Churchill de 'uitvinder' zou zijn van het gezegde: het ijzeren gordijn. Deze uitdrukking is voor het eerst gebruikt door propagandaminister Goebbels!
Armand Sips
23 december 2008
Holocaust overwerkbaar
De nadruk is altijd gelegd geweest op hoe heldhaftig wij wel waren bij het redden van Joden. Een niet te tellen aantal boeken, en films heb ik gezien over onze heldhafigheid bij het redden van Joden, maar over de 2000 jaar Christelijk antisemitisme werd niets gezegd. Integendeel, ik kreeg het nog onderwezen op school ook, en als ik ongemakkelijke vragen stelde, kreeg ik uitbranders. Ik doe al enkele jaren onderzoek naar antisemitisme, en wat ik geleerd heb is dat het onwaarschijnlijk lijkt dat Europa ooit zijn holocaust verwerkt krijgt. Maar optimisme is een morele plicht. We zullen er dus maar beter aan blijven werken.
Edith Legrand
24 december 2008
Israel & Europa
Historisch juist
Met enige verbazing en lichte ergernis heb ik naar de uitzending Israel & Europa zitten kijken. Net zoals bij de eerste uitzending van de nieuwe reeks, bekruipt mij het onaangename gevoel dat er iets grondig aan het misgaan is. Zo objectief de eerste serie overkwam, zo subjectief is de start van het nieuwe seizoen. Vooral de weergave over Polen vind ik ronduit stuitend en historisch volkomen onjuist. Er is geen land ter wereld dat relatief gezien in procenten van haar bevolking zoveel verliezen leed. Wat feiten ? Op een bevolking van (1938) van 28.4 miljoen verloor men : 360.000militairen, 3.290.000 Poolse Christenen en 2.500.000 Poolse Joden,(waarom moeten we dat verschil toch altijd maken, we praten toch over mensen?) totaal 21,4% van
haar totale bevolking. Om een idee te geven,
Nederland verloor 2.4% van haar bevolking, Rusland, na Polen de grootste verliezer, verloor
9.6%. Een schampere opmerking in de uitzending dat de Polen met de Joden streden
wie het grootste slachtoffer is doet op geen enkele manier recht aan het (terechte) historische
gevoel van de Polen dat de wereld hen na 1946
heeft vergeten. Uw uitzending helpt de geschiedschrijving niet vooruit. Het bevestigd vooroordelen. Helaas.
J. van der Woensel
24 december 2008
Joden en Palestijnen
Wat mij opviel is dat de zoon van een van de oprichters van de Avengers op het laatst zei dat Israel de Palestijnen nu wel heel slecht behandelde. Hij ging er wel van uit dat dit ooit goedgemaakt zal moeten worden. Maar omdat hij zelf niets doet om voor de Palestijnen op te komen, gedraagt hij zich hetzelfde als alle Nederlanders en Duitsers die in 1940-1945 ook alleen maar toekeken. Zijn verwijt aan de gewone burgers in Europa is daarmee compleet waardeloos geworden. Hij is zelf niets beter.
Piet
28 december 2008
haat en verwoesting
Een diepe indruk laten de beelden achter en een evenzo diepe indruk het besef dat de mens niets leert - hetgeen in de kampen gebeurde tijdens de Tweede Wereldoorlog zou nooit meer gebeuren, dat was de vastberaden wil van een ieder die dit schijnsel des doods had gezien. Hoe anders zou het gaan...
In de decennia erna gebeurde het dan weer hier en dan weer daar...en ook vandaag de dag gaat het zijn perverse ongestoorde gang. En dat besef is misschien wel het ergste van al.
anoniem
28 december 2008
Een monument
Als in twijfel wordt getrokken of nederland wel genoeg heeft gedaan om de nederlandse joden te "redden" waarom wordt dat dan niet verder uitgediept met praktijk-voorbeelden. Over die 5 jaar heeft men uit den treure onderzoek uitgevoerd, wordt er gezegd in het filmpje. Dan lijkt het me toch al mogelijk om aan de hand van voorbeelden een beeld te schetsen. Of zouden die voorbeelden de basis zijn geweest voor de oprichting van het monument?
Greg
28 december 2008
objectieve holocaust
Ergens denk ik, dat ik als kind uit de jaren 70, niet het recht heb om meet te praten over een verleden dat ik niet heb meegemaakt. Nu ik echter zelf kinderen rijst de vraag wat ik hun wil leren? Op school lag bij mij nog de focus op het kleine groepje helden, bij in europa kreeg ik in de eerste reeks een duidelijk objectief beeld voorgeschoteld, dat ik aan mijn kinderen wil doorgeven.
Echter bij deze tweede reeks vind ik alles niet even objectief in beeld gebracht. Voor echte geschiedschrijving past het niet om een zijde te kiezen en ik proef toch een beetje joodsleed boven poolsleed , of zoals vandaag een arbeider niet lid geweest beter dan wel lid van de partij. Blijf aub. objectief. De waarheid is de haat & wreedheid die in ons zit leren overwinnen in plaat van wegstoppen.
marcus
1 januari 2009
Proportionele Joden?!
Geachte Mijnheer Mak,
Als historicus ben je natuurlijk ook gelijk psycholoog.
De manier waarop men in Israël de Palestijnen behandeld is wat te gemakkelijk terug te voeren op de haat tov de Duitsers.
Sinds de 6-daagse oorlog, waar Israël enige gebieden van de "Palestijnen" bezette, ben ik enkele malen in Israël geweest. De houding van de Israëlisch tov de Palestijnen en vice versa is in die tijd volledig veranderd. In het begin waren de Palestijnen ronduit blij met de Israëlische "bezetting" (Sharon zegt het ook, dus het zal wel). Een paar jaar later was de stemming volledig omgedraaid. Het is mij niet duidelijk wat er in die paar jaar in dit gebied gebeurt is, maar ik heb zo'n vermoeden, dat er krachten in de Arabische wereld zijn, die een Joodse staat nu eenmaal helemaal niet zien zitten en daarom continue hun mensen opstoken tegen de Joden. De Israëlisch op hun beurt, over het algemeen goed en zeer humaan en democratisch geschoold, weten (nog steeds) niet hoe zij hiermee om moeten gaan. In Israël zijn altijd krachten geweest tegen de "bezetting" en voor een humane behandeling van de Palestijnen. Yael Dayan, de dochter van de Generaal, droomde van een groot en bloeiend Midden-Oosten. Israël te midden van zijn buren, die mekaar bevruchtten. Dit vertelde zij in de 80-iger jaren, helaas bleek het utopisch.
Mijnheer Mak. Wat ik eigenlijk wil weten van een psychologisch geschoolde historicus: Wat is proportioneel geweld? Hoe kan Israël de "bezette gebieden" bevrijden, zonder zelf hiervan het slachtoffer te worden. Of is het toch allemaal een grote fout en moeten de joden Israël gewoon opgeven en bij voorkeur massaal zelfmoord plegen?
Ik ben zeer benieuwd naar uw ongetwijfeld intelligente reactie.
Met vriendelijke groet,
Bernard Jas
Bernard Jas
3 februari 2009
geschiedenisles gecensureerd
Ik weet niet meer precies in welke aflevering het ging over het verzwijgen van de jodenvernietiging in de naoorlogse geschiedenislessen die Duitse leerlingen kregen. Het bewust negeren van een duister nationaal verleden komt mij bekend voor. Ik ben Belg. Tijdens de tweede helft van de jaren tachtig en de eerste helft van de jaren negentig doorliep ik lagere en middelbare school. Er werd ons verteld dat Leopold II een privé-kolonie had en dat hij die later aan België "gegeven" heeft. Het werd voorgedaan als iets normaals, elk Westeuropees land had wel een een paar koloniën. Ik kreeg zelfs de indruk dat de Congolese bevolking er baat bij had dat wij Belgen hen daar "hielpen". Ik moet 18 geweest zijn toen ik voor het eerst las over de wantoestanden, seksueel misbruik, slavernij, afhakken van handen, roven van Congolese ertsen en rubber, verrijking op de rug van de Congolese bevolking. Ik voelde mij bedrogen omdat mijn leerkrachten en ouders geen open kaart met ons hebben gespeeld. Ik ga ervan uit dat niet alle Belgische kolonisten zich hieraan bezondigd hebben, maar toch domineert het onze collectieve erfenis. Het is dus nog van deze tijd dat de geschiedenislessen gecensureerd worden.
Thomas
26 augustus 2009
Wat met de Roma en de Homosexuelen?
Heeft iemand zich al eens afgevraagd waarom de roze driehoek nooit ofte nimmer vermeld wordt in dit soort uitzendingen? En waarom de Roma ook hier weer doodgezwegen worden? Een duidelijker en historisch correcter perspectief vereist dat de vervolging van deze bevolkingsgroepen eveneens belicht zou worden. Geert Mak, ik mis je historische correctheid in deze aflevering.
Jochen
28 juli 2010
Algemeen
En de zwakzinniggen, de zigeuners, dat waren niet alleen de Roma's. De politieke tegenstanders van de nazi's enz enz. Vind wel schaamteloos dat monument in de beginscenes van het monument dacht ik gelijk slopen dat ding, want wij waren geen helden, ja Miep Gies bv. en het Joodse volk moest ons dat schenken. Maar voor de rest weer een mooie afl.
DJ vd Aa
8 maart 2011
1946
1946 and the Dutch: Being Danish, I'm "lucky" in so far as we managed to save most of the Jewish population by smuggling them to Sweden. Where would the Dutch have sent their Jewish population to? Additionally, we never experienced anything like the bombardment of Rotterdam. The Dutch did initially stand up against the German invasion, and from then on there was preciously little they could've done: a large city destroyed! Fear is a powerful poison! However, what I did notice during the nine years I lived in NL (starting in 1965) was the fact that the Amsterdam dialect then (and probably now as well) was characterised by a remarkable amount of "Jiddisch"! The Jews have obviously played a very important role in NL - and the sad fact that little was said after the deportations had taken place, shouldn't really come as a surprise: Blame and guilt are hard to live with, even unintentional. Also, it's too bleeding easy to blame our parents or grandparents for what they did or didn't do (except maybe for the Erkendtlijkheidsmonument - that's totally absurd!): until we ourselves experience something similar, we do not know how we'll react. Blaming our forefathers from our "enlightened" point of view is a bit cheap. And the Dutch have, throughout the centuries, shown a remarkable courage when it comes to liberty of conscience and freedom of speech. Heartsearchings is a good thing - but I do believe we should see our forefathers in a historical context, not exclusively from our present point of view. Anyway - it's excellent TV! Best regard, Dorte
Dorte Buttenschøn